W Polsce liczy się wymienniki dwojakiego rodzaju. Pierwszy zna każdy: WW, czyli wymiennik węglowodanowy — 10 g węglowodanów przyswajalnych. Drugi, WBT, czyli wymiennik białkowo-tłuszczowy, to 100 kcal pochodzących z białka i tłuszczu. Przy batonie proteinowym ten drugi bywa większy od pierwszego — i właśnie dlatego warto go umieć policzyć.

Krok pierwszy: z setki na sztukę
Polskie etykiety podają wartości na 100 g. Batonik waży 50 g, wafelek 40 g, mniejszy baton 28 g. Pierwsze, co trzeba zrobić, to przeliczyć — i to jest moment, w którym najczęściej rodzi się złudzenie. Baton z 44 g węglowodanów na 100 g przy masie 28 g daje 12,3 g w sztuce. Ta sama etykieta, dwa różne wrażenia.
Krok drugi: WW
Dzielimy węglowodany w sztuce przez 10. Dwanaście gramów to 1,2 WW. Proste.
Komplikacja pojawia się przy poliolach. Są one w Unii wliczane do wiersza „Węglowodany”, bo organizm częściowo je metabolizuje. Ale tylko częściowo — i u każdego trochę inaczej. Erytrytol w ogóle nie jest w praktyce źródłem energii (przelicznik energetyczny wynosi dla niego zero), pozostałe poliole mają 2,4 kcal na gram zamiast 4.
Dlatego nasz kalkulator podaje widełki: dolna granica zakłada, że większość polioli nie podniesie glukozy, górna liczy wszystko z etykiety. Prawda leży zwykle pomiędzy, a gdzie dokładnie — pokaże wyłącznie własny pomiar.
Zasada praktyczna. Przy produkcie nieznanym licz górną granicą. Po dwóch–trzech pomiarach będziesz wiedzieć, czy u Ciebie można schodzić niżej. Własne przeliczniki ustala się z lekarzem albo edukatorem — nie ze stroną internetową.
Krok trzeci: WBT
Mnożymy białko przez 4 kcal, tłuszcz przez 9 kcal, sumujemy i dzielimy przez 100. Dla batonu proteinowego 50 g: 15 g białka × 4 = 60 kcal, 13,5 g tłuszczu × 9 = 121,5 kcal. Razem 181,5 kcal, czyli około 1,8 WBT — przy 1,2 WW.
Co z tego wynika? Że jeśli ktoś liczy wyłącznie WW, pomija w tym produkcie większą część. Energia z białka i tłuszczu nie znika — pojawia się później, zwykle w drugiej i trzeciej godzinie. Opisujemy to w osobnym tekście.

Co robić z WBT
To zależy od sposobu leczenia. Przy pompie insulinowej stosuje się bolus przedłużony albo złożony; przy penach podejścia bywają różne. Nie ma jednej reguły, która pasowałaby każdemu, i nie ma sensu, żeby strona informacyjna taką regułę sugerowała. Jest natomiast sens w tym, żeby wiedzieć, że WBT istnieje i ile go jest — bo wtedy rozmowa z lekarzem zaczyna się od konkretnej liczby.
Przykład na sześciu produktach
W tabeli na stronie głównej wszystkie sześć opisywanych zestawów ma policzone WW i WBT na sztukę. Rozpiętość jest spora: od 0,9 do 1,6 WW i od 0,7 do 1,8 WBT. Przy produktach, w których etykieta wyodrębnia poliole, WW podajemy jako zakres; tam, gdzie wiersz „w tym poliole” nie został podany — a jest on dobrowolny — zostaje jedna liczba liczona z całości.
Źródła
- Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011, załącznik I (definicje: węglowodany obejmują poliole; błonnik osobno) oraz załącznik XIV (przeliczniki energetyczne: poliole 2,4 kcal/g, erytrytol 0 kcal/g, białko 4 kcal/g, tłuszcz 9 kcal/g).
- Zalecenia kliniczne Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego — zasady liczenia wymienników węglowodanowych i białkowo-tłuszczowych w edukacji żywieniowej.
- Wartości odżywcze producenta N!CK’S dla sześciu opisywanych zestawów.
Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Opisywane produkty są środkami spożywczymi.

