Nagłówek wraca co kilka miesięcy, zwykle nad zdjęciem czegoś czekoladowego: „Osoby z cukrzycą powinny zawsze mieć przy sobie tę słodycz!”. Trudno się z nim kłócić, bo w gruncie rzeczy mówi coś sensownego. Problem polega na tym, że słowo „słodycz” oznacza w nim dwie zupełnie różne rzeczy — a wybór złej z nich jest akurat w tym jednym przypadku kosztowny.
Rozbierzmy to zdanie spokojnie, bez straszenia i bez obiecywania.

Część, która ma rację
Rzeczywiście: osoba leczona insuliną albo lekami, które mogą obniżyć glukozę poniżej normy, powinna mieć przy sobie źródło szybkich węglowodanów. To nie jest porada z internetu, tylko standard opisany w zaleceniach klinicznych. Nagły spadek glukozy potrafi przyjść w kolejce do kasy, za kierownicą albo w środku spotkania — i wtedy nie ma czasu na szukanie sklepu.
Druga rzecz, w której nagłówek ma rację: warto mieć cokolwiek do zjedzenia, kiedy posiłek się przesuwa. To już jednak zupełnie inna sprawa i inna kieszeń.
Część, która racji nie ma
Tytułowa „słodycz” to w domyśle batonik — najczęściej taki z napisem „bez cukru”. I tu zdanie się rozsypuje, bo właśnie taki produkt jest do postępowania przy niedocukrzeniu wyjątkowo niedobrany. Z trzech powodów naraz:
- Nie ma w nim tego, co trzeba. Potrzebna jest glukoza — węglowodan prosty, który wchłania się od razu. Baton „bez dodatku cukru” jest zbudowany dokładnie odwrotnie: cukier został z niego usunięty i zastąpiony poliolami.
- Tłuszcz spowalnia. W opisywanych na tej stronie produktach tłuszczu jest od 17 do 37 g na 100 g. Tłuszcz opóźnia opróżnianie żołądka, a więc opóźnia też moment, w którym cokolwiek zdążyłoby zadziałać.
- Poliole wchłaniają się częściowo i wolno. To ich cała zaleta przy zwykłym jedzeniu i cała wada w sytuacji, w której liczy się każda minuta.
Najkrócej. Przy niedocukrzeniu liczy się szybkość, a baton proteinowy jest zaprojektowany tak, żeby działać wolno. To nie jest kwestia marki ani smaku, tylko składu.
Co powinno być w pierwszej kieszeni
Odpowiedź jest nudna i dlatego nie trafia na nagłówki: tabletki glukozowe, żel albo saszetka z płynną glukozą. Kupuje się je w aptece, kosztują niewiele, nie topią się i nie kruszą. W polskich zaleceniach dawka startowa to 15 g glukozy, a potem pomiar po 15 minutach. Hipoglikemię rozpoznaje się przy wartości poniżej 70 mg/dl (3,9 mmol/l), niezależnie od tego, czy są objawy; poniżej 54 mg/dl mówi się o istotnej klinicznie.
Jeśli glukozy akurat nie ma, zastępuje się ją innymi węglowodanami prostymi — sokiem, słodzonym napojem, zwykłym cukrem. Nie czekoladą, nie batonem, nie kanapką. Pełną sekwencję opisujemy w osobnym tekście o regule 15–15.

Druga kieszeń, czyli po co w ogóle baton
Skoro nie do ratowania sytuacji, to po co? Po to samo, po co większość ludzi nosi coś do zjedzenia: żeby o 16:00 nie kupić przypadkowej drożdżówki na stacji. To jest cel wygodowy, nie medyczny — i dopiero w tym miejscu różnice między produktami mają sens.
Bo rzeczywiście są. Batonik z 9 g węglowodanów i taki z 16 g to w praktyce różnica jednego wymiennika. Przy liczeniu WW to zauważalne, przy jedzeniu — nie. Dlatego zamiast opisywać smaki, zbieramy liczby w jedną tabelę.
Co w tej sprawie mówi prawo
W Unii Europejskiej nie wolno napisać o żywności czegokolwiek, co sugeruje wpływ na zdrowie, jeśli tego zdania nie ma na zamkniętej liście dopuszczonych oświadczeń (Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006). Dla zamienników cukru lista zawiera dokładnie jedno zdanie dotyczące glukozy we krwi:
„Spożywanie żywności/napojów zawierających <nazwa substancji zastępującej cukier> zamiast cukru prowadzi do mniejszego wzrostu poziomu glukozy we krwi po ich spożyciu niż po spożyciu żywności/napojów zawierających cukier”
Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012, załącznik — wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych
Proszę zwrócić uwagę na konstrukcję. Nie „nie podnosi”, tylko „prowadzi do mniejszego wzrostu”. Nie „jest dobre dla diabetyków”, tylko porównanie z tym samym produktem na cukrze. I warunek: cukier musi być faktycznie zastąpiony, w stopniu odpowiadającym oświadczeniu „o obniżonej zawartości”, czyli co najmniej o 30%.
Wszystko, co wykracza poza to zdanie — także popularne „nie podnosi poziomu cukru” — nie jest dopuszczonym oświadczeniem.
Jak brzmiałby ten nagłówek uczciwie
Mniej więcej tak: „Osoby leczone insuliną powinny zawsze mieć przy sobie glukozę — a batonik, jeśli chcą, osobno i do czego innego”. Nie klika się równie dobrze. Za to daje się obronić w każdym zdaniu.
Jeśli z całego tekstu miałoby zostać jedno: dwie kieszenie, dwa różne zadania. Pomylenie ich kosztuje dokładnie tyle, ile kosztuje opóźnienie w sytuacji, w której liczy się czas.
Źródła
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 — wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych, pozycja dotycząca substancji zastępujących cukier.
- Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności.
- Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę — stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego (progi rozpoznania hipoglikemii, zasada 15–15).
- Wartości odżywcze i skład produktów podane przez producenta N!CK’S na opakowaniach i w opisach w sklepie Zielona Esencja.
Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Opisywane produkty są środkami spożywczymi.


